Co byś zrobił, wiedząc, że będziesz żyć 100 lat?

Coś Ci powiemy. Choć może to zabrzmieć nieprzekonująco podczas pandemii, bardzo możliwe, że będziesz żył dłużej, niż ci się wydaje. Może nawet 100 lat. Bzdury? Wcale nie, jak piszą Lynda Gratton i Adrew Scott w książce 100-letnie życie. Codzienność i praca w erze długowieczności, połowa rodzących się obecnie dzieci na Zachodzie będzie żyć ponad 105 lat.

Tak, wiem, nie jesteś dzieckiem i nie mieszkasz na Zachodzie. Ale i w Polsce ludzie żyją coraz dłużej, co widać na poniższym wykresie.

Żyjemy coraz dłużej. Ale czy oszczędzamy więcej?

Według tablic trwania życia GUS-u, jeśli jesteś 30-latkiem, to będziesz przeciętnie żył do 75 lat. Jeśli 30-latką, to nawet do ponad 82 lat. Zgoda, do setki wciąż brakuje trochę, ale traktuj te liczby jako dolną granicę. Dlaczego? Cóż, GUS stosuje tzw. metodę przekrojową, czyli zakłada, że schemat umieralności utrzyma się na poziomie z danego roku przez cały okres życia danej grupy. Jednak długość życia systematycznie zwiększa się, więc rozsądnie jest założyć, że gdy osiągniesz obecny wiek emerytalny 65 lat, to będziesz żyć przeciętnie dłużej niż żyją obecni 65-latkowie.

Fajnie, nie? Dłuższe życie to więcej czasu na realizację różnych projektów, marzeń. Wydłużenie życia z 70 do 100 lat oznacza dodatkowe 262 tysiące godzin do wykorzystania. Tylko pomyśl, co byś mógł zrobić z tą dodatkową ilością czasu!

Jest tylko jeden problem ze stuletnim życie. Finanse. Biologię można oszukać, ale nie arytmetykę. Dłuższe życie będzie od ciebie wymagać skumulowania większych zasobów. To nie jest rocket science: gdy żyjemy dłużej, potrzebujemy więcej pieniędzy.  Oznacza to, że będziesz musiał pracować jeszcze po 70, albo i dłużej… Według obliczeń Gratton i Scotta, przy stuletnim życiu, oszczędzaniu 10 proc. dochodów oraz docelowej stopie zastąpienia (relacja emerytury to ostatniej pensji) w wysokości 50 proc. ludzie będą mogli przejść na emeryturę dopiero po osiemdziesiątce! Będzie chciało ci pracować tak długo? Nie wydaje mi się… Oczywiście, będziesz mógł pracować krócej, ale wtedy otrzymasz znacznie niższą stopę zastąpienia (o której pisaliśmy tutaj). Zresztą nie wiem jak dla ciebie, ale dla nas nawet emerytura w wysokości połowy ostatniej pensji nie wydaje się zadowalająca.

Oznacza to tylko jedno. Twoja stopa oszczędności będzie musiała wzrosnąć. Oszczędzenie zaledwie 10 proc. dochodów to za mało przy stuletnim życiu (a przecież niektórzy oszczędzają nawet mniej, jeśli w ogóle)… Wiem, że się powtarzamy, ale chcemy, aby długie życie było dla Was błogosławieństwem, a nie przekleństwem. Thomas Hobbes, angielski filozof, określił kiedyś ludzkie życie jako przykre, prymitywne i krótkie. A wiecie, co jest jeszcze gorsze? Życie przykre, prymitywne i długie.

Dlatego powinieneś zacząć więcej oszczędzać. Nie, nie od jutra, ani nie od nowego roku. Teraz!

A co jeśli ktoś nie chce być bogaty?

Nie chcesz być bogaty? Rzadko się spotyka takich ludzi, ale rozumiem. Chcesz po prostu wieść normalne życie, a po okresie aktywności zawodowej przejść na zasłużoną emeryturę. To zrozumiałe. Tak żyli twoi dziadkowe. Tak żyli twoi rodzice. I tak chcesz ułożyć swoje życie i ty. Rozumiem to. Niestety, mam dla Ciebie złą wiadomość. Ten model w twoim przypadku nie zadziała.

            Aby to zrozumieć, musisz wyobrazić sobie jeden, a właściwie to dwa ułamki. Pierwszy to 53,8%. Jak sądzisz: to mało czy dużo? Oczywiście, to zależy, do czego odnosi się ta wartość. Powiedzmy, że dotyczy to twojej pensji. Jak teraz: wiele to czy niewiele? Obstawiam, że raczej to drugie. Każdy, kogo znam, narzeka na swoją całą pensję, a cóż dopiero na niewiele ponad jej połowę! Dobrze, widzisz tę kwotę? To teraz wyobraź sobie, że to twoja emerytura. Jak sądzisz: łatwo będzie Ci się utrzymać przy takich dochodach? Podpowiem: nie łatwo, bo obecnie ledwie żyjesz za 100, no, może 90 procent swojej pensji.

Mówisz, na emeryturze będziesz miał mniejsze potrzeby? Możliwe. Pod warunkiem, że zdrowie dopisze. Tego Ci życzę, ale nie można wykluczyć, że będziesz ponosił istotne wydatki na leczenie układu krążenia albo walkę z nowotworem. Wiem, brzmi to brutalnie, ale to są ostatecznie dwie największe przyczyny zgonów w Polsce.

Dobrze, idźmy dalej. Teraz wyobraź sobie inny procent: 23,1 procent. Istotnie mniej, prawda? Ale zmierzmy się z tym: wyobraź sobie życie za mniej niż ćwierć swojej pensji. Brzmi absurdalnie? Możliwe, ale taką właśnie stopę zastąpienia w 2080 r. prognozuje główny ekonomista ZUS-u. Spadnie do tego poziomu z obecnych 53,8 proc. Najnowsze szacunki OECD mówią o stopie zastąpienia ok. 25 proc. w okolicach 2060 r. (czyli dla obecnych dwudziestoparolatków), zaś Komisji Europejskiej – 23 proc. w 2070 r. Tak czy siak niewiele.

Ach, czym jest stopa zastąpienia? To relacja wysokości twojej emerytury do ostatniej pensji. Za tyle będziesz musiał się utrzymać do końca swych dni. Czyli z dnia na dzień będziesz musiał żyć za jedną czwartą, no może jedną trzecią, tego co wcześniej. Tak, masz rację, twoja ostatnia pensja będzie wyższa niż obecna. Ale podobnie twoje wydatki, więc nie łudź się!

Nie łudź się. Tutaj już nawet nie chodzi o to, że nie będziesz miał emerytury pod palmami. Tutaj chodzi o to, czy będziesz miał godne życie. Tutaj nie chodzi o bycie bogatym. Tutaj chodzi o to, aby nie być ubogim. Tutaj chodzi o to, aby nie być biednym, starszym człowiekiem, który je kartofle (jak na obrazie Van Gogha) i jest na utrzymaniu dzieci lub wnuków. Tutaj chodzi o to, aby nie popełniać przestępstw, pragnąc trafić do więzienia, gdzie ma się zapewniony wikt i opierunek (nie, to nie żart, przynajmniej nie w Japonii). Tutaj chodzi o to, aby nie marzyć o eutanazji.

Przykro mi, ale nie masz wyjścia. Jeśli chcesz godnie żyć na emeryturze, musisz oszczędzać. Im wcześniej zaczniesz, tym lepiej. Pomożemy Ci w tym – zatem do dzieła!